ART. 19A USTAWY O OCHRONIE PRAW LOKATORÓW
Czym jest najem okazjonalny lokalu?
Najem okazjonalny jest szczególną postacią najmu lokalu mieszkalnego. Wynajmującym jest właściciel lokalu będący osobą fizyczną, który nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie wynajmowania lokali. Umowę zawiera się na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat.
Nie każda umowa nazwana przez strony „najmem okazjonalnym” podlega temu reżimowi. Znaczenie ma rzeczywista treść stosunku prawnego, przeznaczenie lokalu i status wynajmującego. Przy najmie pojedynczego pokoju, zakwaterowaniu krótkoterminowym lub najmie prowadzonym w ramach działalności gospodarczej konieczna jest odrębna ocena.
Umowa najmu mieszkania
Określa strony, lokal, czas trwania, czynsz, opłaty i pozostałe prawa oraz obowiązki wynajmującego i najemcy. Jest podstawą korzystania z lokalu.
Oświadczenie notarialne najemcy
Jest odrębnym dokumentem dołączanym do umowy. Najemca zobowiązuje się w nim do opróżnienia i wydania lokalu oraz poddaje się egzekucji na zasadach ustawowych.
W typowym najmie okazjonalnym umowa najmu jest zawierana w formie pisemnej, a notariusz sporządza wymagane oświadczenie najemcy. Na życzenie stron także umowa najmu może być sporządzona w formie aktu notarialnego, nie jest to jednak ustawowy warunek samego najmu okazjonalnego.
ART. 19A UST. 2 I 6 · ART. 777 § 1 PKT 4 KPC
Forma umowy i oświadczenie u notariusza
Umowa najmu okazjonalnego oraz jej zmiany wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Nie wystarczy zatem samo ustne uzgodnienie warunków. Odrębnie ustawa wymaga załączenia oświadczenia najemcy w formie aktu notarialnego.
Forma pisemna
Wynajmujący i najemca podpisują umowę określającą warunki najmu. Także jej zmiana wymaga zachowania ustawowej formy pisemnej pod rygorem nieważności.
Akt notarialny najemcy
Najemca składa oświadczenie o poddaniu się egzekucji oraz zobowiązaniu do opróżnienia i wydania lokalu w terminie wskazanym w żądaniu właściciela, o którym mowa w art. 19d ust. 2 ustawy.
Akt notarialny sporządzany jest na podstawie danych identyfikujących strony, wynajmowany lokal i umowę. Sama obecność aktu notarialnego nie zastępuje pozostałych załączników ani obowiązku zgłoszenia najmu okazjonalnego do urzędu skarbowego.
W komentarzach prawnych występują rozbieżności dotyczące skutków późniejszego dołączenia aktu notarialnego i pozostałych załączników. Dlatego dokumenty należy skompletować przy zawieraniu umowy. Nie należy zakładać, że późniejsze uzupełnienie zawsze wywoła skutek wsteczny.
ART. 19A UST. 2
Trzy załączniki do umowy najmu okazjonalnego
Samo podpisanie umowy i sporządzenie jednego oświadczenia nie wyczerpuje wszystkich ustawowych wymagań. Potrzebne są trzy określone dokumenty.
Akt notarialny najemcy
Oświadczenie o poddaniu się egzekucji oraz obowiązku opróżnienia i wydania wynajmowanego lokalu.
Wskazanie innego lokalu
Najemca wskazuje lokal, w którym będzie mógł zamieszkać w przypadku wykonania egzekucji obowiązku opróżnienia najmowanego mieszkania.
Zgoda osoby uprawnionej
Właściciel albo osoba posiadająca tytuł prawny do wskazanego lokalu wyraża zgodę na zamieszkanie najemcy oraz osób z nim zamieszkujących.
Ustawa stanowi, że na żądanie wynajmującego dołącza się oświadczenie z podpisem notarialnie poświadczonym. Poświadczenie podpisu nie jest bezwarunkowo wymagane przy każdej umowie.
Tak. Jeżeli najemcy przysługuje tytuł prawny do innego lokalu, w którym może zamieszkać (np. własność), zamiast zgody osoby trzeciej do umowy dołącza się zazwyczaj dokument potwierdzający ten tytuł wraz z oświadczeniem najemcy o możliwości zamieszkania w tym lokalu.
PRAKTYCZNA KOLEJNOŚĆ
Najem okazjonalny krok po kroku
Ustalenie warunków najmu
Strony ustalają lokal, czas oznaczony do 10 lat, czynsz, opłaty, zasady kaucji oraz pozostałe postanowienia umowne.
Wskazanie innego lokalu
Najemca określa adres lokalu, w którym będzie mógł zamieszkać, oraz uzyskuje oświadczenie zgody osoby posiadającej do niego tytuł prawny.
Podpisanie umowy i akt notarialny
Strony podpisują umowę w wymaganej formie, a najemca składa przed notariuszem oświadczenie o poddaniu się egzekucji i obowiązku opróżnienia lokalu.
Skompletowanie załączników
Dokumenty dołącza się do umowy; warto przygotować ich zgodne egzemplarze i zachować potwierdzenie ich przekazania.
Zgłoszenie do urzędu skarbowego
Właściciel zgłasza zawarcie umowy właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 14 dni od rozpoczęcia najmu i przechowuje potwierdzenie zgłoszenia.
ART. 19B I 19E USTAWY
Zgłoszenie najmu okazjonalnego do urzędu skarbowego
Właściciel zgłasza zawarcie umowy najmu okazjonalnego naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania właściciela. Termin wynosi 14 dni od dnia rozpoczęcia najmu, a nie od dnia podpisania umowy, jeżeli te daty się różnią.
W doktrynie nie ma pełnej zgody, czy „rozpoczęcie najmu” oznacza początek obowiązywania umowy, czy dzień wydania lokalu. Najbezpieczniej zgłosić umowę po jej podpisaniu i nie później niż w ciągu 14 dni od wcześniejszej z tych dat.
Na żądanie najemcy właściciel ma obowiązek przedstawić potwierdzenie zgłoszenia. Potwierdzenie jest potrzebne także przy późniejszym wniosku o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu.
Art. 19b ust. 3 ustawy stanowi, że nie stosuje się wtedy art. 19c i 19d, a art. 19e uzależnia stosowanie całego szczególnego reżimu najmu okazjonalnego od dokonania zgłoszenia. Według przeważającego poglądu umowa pozostaje ważna, ale nie jest najmem okazjonalnym i podlega ogólnym przepisom ustawy, w tym przepisom chroniącym lokatora. W praktyce grozi to oddaleniem wniosku o nadanie klauzuli wykonalności i koniecznością dochodzenia eksmisji przed sądem. Zgłoszenie po terminie co do zasady wywołuje takie same skutki jak jego brak.
Zgłoszenie do urzędu skarbowego nie zastępuje obowiązków podatkowych wynajmującego związanych z przychodami z najmu. Są to odrębne zagadnienia.
ART. 19A UST. 2–3 · ART. 19D UST. 5
Inny lokal wskazany przez najemcę i jego zmiana
W najmie okazjonalnym najemca wskazuje lokal, w którym będzie mógł zamieszkać w razie wykonania obowiązku opróżnienia lokalu objętego umową. Osoba posiadająca tytuł prawny do wskazanego lokalu składa zgodę na zamieszkanie najemcy i osób z nim zamieszkujących.
Utrata możliwości zamieszkania
Jeżeli najemca utraci możliwość zamieszkania w uprzednio wskazanym lokalu, ma 21 dni od powzięcia wiadomości o tym zdarzeniu na wskazanie innego lokalu i przedstawienie odpowiedniej zgody.
Brak nowego wskazania
Niedopełnienie obowiązku może uzasadniać wypowiedzenie umowy przez właściciela na piśmie, z zachowaniem co najmniej siedmiodniowego okresu wypowiedzenia, zgodnie z art. 19d ust. 5.
Termin 21 dni dotyczy przedstawienia nowego lokalu i zgody. Osobny minimalny termin 7 dni może zostać wyznaczony w żądaniu opróżnienia lokalu po ustaniu najmu okazjonalnego.
ART. 19A UST. 4–5 · ART. 19C
Czynsz, opłaty i kaucja
Umowa powinna określać wysokość czynszu, terminy płatności, opłaty i zasady ich rozliczania. Z tytułu najmu okazjonalnego właściciel pobiera, oprócz czynszu, jedynie opłaty niezależne od właściciela (np. za energię, gaz, wodę, odbiór ścieków i odpadów), chyba że umowa stanowi inaczej. Właściciel może podwyższyć czynsz wyłącznie zgodnie z warunkami określonymi w umowie, dlatego zasady ewentualnych podwyżek warto opisać w umowie.
Kaucja do sześciokrotności czynszu
Kaucja w najmie okazjonalnym nie może przekraczać sześciokrotności miesięcznego czynszu obliczonego według stawki obowiązującej w dniu zawarcia umowy.
W ciągu miesiąca od opróżnienia
Kaucja podlega zwrotowi w ciągu miesiąca od opróżnienia lokalu, po potrąceniu należności właściciela z tytułu najmu oraz ewentualnych kosztów egzekucji obowiązku opróżnienia lokalu.
W przypadku najmu instytucjonalnego ustawa przewiduje podobny limit sześciokrotności czynszu, ale także odrębne zasady zaspokajania zaległych należności z kaucji w czasie trwania umowy i obowiązek jej uzupełnienia przez najemcę.
PRZEPISY USTAWOWE I POSTANOWIENIA UMOWY
Wypowiedzenie i zakończenie najmu
Umowa najmu okazjonalnego wygasa po upływie okresu, na jaki została zawarta, albo ulega rozwiązaniu po skutecznym wypowiedzeniu. Dopuszczalność wypowiedzenia i jego przesłanki należy oceniać według treści umowy, Kodeksu cywilnego oraz odpowiednich przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów.
Do najmu okazjonalnego stosuje się m.in. art. 11 ust. 2 pkt 1–3 ustawy. Pozwala on właścicielowi wypowiedzieć umowę, gdy najemca mimo pisemnego upomnienia używa lokalu niezgodnie z umową lub rażąco narusza porządek domowy, gdy zalega z zapłatą za co najmniej trzy pełne okresy płatności po uprzedzeniu na piśmie i wyznaczeniu dodatkowego terminu, albo gdy bez pisemnej zgody właściciela oddał lokal lub jego część do używania innej osobie.
Nie można przyjąć, że samo zawarcie umowy na czas oznaczony pozwala dowolnie ją wypowiedzieć. Nie jest jednak poprawne również twierdzenie, że najmu nigdy nie można zakończyć przed upływem tego okresu, jeżeli najemca prawidłowo wykonuje obowiązki. Umowa może przewidywać przypadki, w których wypowiedzenie jest dopuszczalne.
Utrata możliwości zamieszkania w innym wskazanym lokalu, a następnie niedopełnienie obowiązku wskazania nowego lokalu i przedstawienia zgody w terminie 21 dni, może uprawniać właściciela do pisemnego wypowiedzenia na podstawie art. 19d ust. 5.
Po ustaniu stosunku najmu były najemca powinien opróżnić i wydać lokal. Gdy nie zrobi tego dobrowolnie, znaczenie mają procedury opisane poniżej.
ART. 19D, 19E I 19I USTAWY · ART. 777 I 1046 KPC
Żądanie opróżnienia lokalu i egzekucja
Akt notarialny najemcy stanowi tytuł egzekucyjny, lecz nie pozwala samodzielnie i natychmiastowo usunąć najemcy z mieszkania. Ustawa przewiduje dalsze czynności.
Najem okazjonalny: co najmniej 7 dni
Po ustaniu najmu właściciel doręcza pisemne żądanie opróżnienia lokalu z urzędowo poświadczonym podpisem. Żądanie wskazuje strony, umowę i przyczynę ustania najmu, a termin w nim wyznaczony nie może być krótszy niż 7 dni od doręczenia.
Najem instytucjonalny: co najmniej 14 dni
Analogiczne żądanie w najmie instytucjonalnym, również z urzędowo poświadczonym podpisem, powinno przewidywać termin nie krótszy niż 14 dni od doręczenia najemcy. Wynajmujący może powoływać się tylko na przyczyny ustania najmu wskazane w tym piśmie.
Właściciel może skierować do sądu wniosek o nadanie klauzuli wykonalności odpowiedniemu aktowi notarialnemu. Dołącza dokumenty wskazane w przepisach, m.in. żądanie z dowodem doręczenia lub wysłania przesyłką poleconą oraz dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu. Przy najmie okazjonalnym konieczne jest także potwierdzenie zgłoszenia do urzędu skarbowego.
Dopiero po uzyskaniu tytułu wykonawczego możliwe jest prowadzenie egzekucji przez komornika. Czynności egzekucyjne należą do właściwych organów, nie do notariusza.
Do prawidłowo zawartego i zgłoszonego najmu okazjonalnego nie stosuje się przepisów o prawie do lokalu socjalnego i pomieszczenia tymczasowego ani ograniczeń wykonywania eksmisji w okresie od 1 listopada do 31 marca (art. 19e i art. 25d pkt 2 ustawy). Komornik usuwa byłego najemcę do lokalu wskazanego przy zawarciu umowy, a gdy nie jest to możliwe, co do zasady do noclegowni, schroniska lub innej placówki wskazanej przez gminę (art. 1046 § 5¹ KPC). Podobne skutki dotyczą najmu instytucjonalnego.
ART. 19F–19J USTAWY
Najem instytucjonalny lokalu
Najem instytucjonalny dotyczy lokalu mieszkalnego wynajmowanego przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie wynajmowania lokali, w tym osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną.
Umowa jest zawierana na czas oznaczony, a przepisy nie przewidują dla niej limitu 10 lat jak przy najmie okazjonalnym. Ustawa wyłącza przy tym art. 661 § 1 Kodeksu cywilnego, więc umowa zawarta na dłużej niż 10 lat nie przekształca się po tym okresie w najem na czas nieoznaczony. Zawarcie umowy i jej zmiany wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności.
Oświadczenie najemcy w akcie notarialnym
Najemca poddaje się egzekucji i zobowiązuje do opróżnienia i wydania lokalu w terminie wskazanym w żądaniu. Przyjmuje też do wiadomości, że w razie wykonania tego obowiązku nie przysługuje mu prawo do najmu socjalnego lokalu ani pomieszczenia tymczasowego.
Bez wskazania innego lokalu
W odróżnieniu od najmu okazjonalnego najem instytucjonalny nie wymaga wskazania innego lokalu ani uzyskania zgody osoby uprawnionej do niego na zamieszkanie najemcy.
W reżimie najmu instytucjonalnego nie ma także odpowiednika obowiązku zgłaszania zawarcia umowy do urzędu skarbowego z art. 19b, przewidzianego dla najmu okazjonalnego. Nie wyłącza to innych obowiązków podatkowych.
Ustawa reguluje również umowę najmu instytucjonalnego z dojściem do własności (art. 19k i następne). To odmienny model, dla którego przewidziano szczególne wymagania, w tym formę aktu notarialnego samej umowy. Nie należy utożsamiać go ze zwykłym najmem instytucjonalnym.
PORÓWNANIE
Najem okazjonalny i instytucjonalny – najważniejsze różnice
| Zagadnienie | Najem okazjonalny | Najem instytucjonalny |
|---|---|---|
| Wynajmujący | Właściciel lokalu będący osobą fizyczną, niewynajmujący lokali w ramach działalności gospodarczej | Podmiot prowadzący działalność w zakresie wynajmowania lokali |
| Czas umowy | Oznaczony, do 10 lat | Oznaczony, bez limitu 10 lat |
| Forma umowy | Pisemna pod rygorem nieważności | Pisemna pod rygorem nieważności |
| Akt notarialny najemcy | Wymagany | Wymagany |
| Wskazanie innego lokalu i zgoda | Wymagane | Niewymagane |
| Zgłoszenie umowy do US | 14 dni od rozpoczęcia najmu | Brak takiego obowiązku |
| Minimalny termin w żądaniu opróżnienia | 7 dni od doręczenia | 14 dni od doręczenia |
| Limit kaucji | Do 6-krotności miesięcznego czynszu | Do 6-krotności miesięcznego czynszu |
| Maksymalne wynagrodzenie notariusza za oświadczenie | 1/10 minimalnego wynagrodzenia za pracę | 1/10 minimalnego wynagrodzenia za pracę |
DOKUMENTY DO KANCELARII
Co przygotować do sporządzenia aktu notarialnego?
Przy najmie okazjonalnym
- dokument tożsamości najemcy składającego oświadczenie;
- zawartą lub uzgodnioną umowę najmu i dane jej stron;
- dokładny adres wynajmowanego lokalu;
- wskazanie innego lokalu, w którym najemca będzie mógł zamieszkać;
- oświadczenie osoby posiadającej tytuł prawny do tego lokalu o wyrażeniu zgody na zamieszkanie albo dokument potwierdzający tytuł prawny najemcy do tego lokalu.
Przy najmie instytucjonalnym
- dokument tożsamości najemcy składającego oświadczenie;
- umowę najmu instytucjonalnego lub jej projekt;
- dane wynajmującego i oznaczenie lokalu;
- uzgodniony czas najmu oraz dane potrzebne do określenia obowiązku opróżnienia lokalu.
Nie są wymagane dokumenty dotyczące innego lokalu przeznaczonego do zamieszkania po zakończeniu najmu.
Wzory pomocnicze PDF
Poniższe wzory dotyczą załączników do umowy najmu okazjonalnego. Nie są to wzory oświadczenia notarialnego o poddaniu się egzekucji. Ich treść należy dostosować do konkretnego stanu faktycznego.
FAQ
Najczęstsze pytania dotyczące najmu
Czy umowa najmu okazjonalnego musi być zawarta u notariusza?
Nie. Sama umowa oraz jej zmiany wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Notarialnej formy wymaga odrębne oświadczenie najemcy o poddaniu się egzekucji i obowiązku opróżnienia oraz wydania lokalu.
Czy sam akt notarialny wystarcza do najmu okazjonalnego?
Nie. Ustawa wymaga również wskazania innego lokalu i odpowiedniej zgody osoby posiadającej do niego tytuł prawny. Właściciel ma ponadto obowiązek zgłoszenia umowy do urzędu skarbowego w wymaganym terminie.
Czy właściciel innego lokalu musi udać się do notariusza?
Nie w każdym przypadku. Oświadczenie wyrażające zgodę jest wymagane, natomiast notarialne poświadczenie podpisu pod tym oświadczeniem następuje na żądanie wynajmującego.
Od kiedy liczy się 14 dni na zgłoszenie najmu okazjonalnego?
Od dnia rozpoczęcia najmu. Zgłoszenia dokonuje właściciel naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu według swojego miejsca zamieszkania. Ponieważ w doktrynie spornie określa się dzień rozpoczęcia najmu, bezpieczniej liczyć termin od wcześniejszej z dat: początku obowiązywania umowy albo wydania lokalu.
Czy brak zgłoszenia powoduje nieważność umowy?
Nie. Umowa pozostaje ważna, ale według przeważającego poglądu nie jest wówczas najmem okazjonalnym, lecz zwykłym najmem podlegającym ogólnym przepisom ustawy (art. 19b ust. 3 i art. 19e). Właściciel traci w szczególności uproszczony tryb opróżnienia lokalu na podstawie aktu notarialnego. Zgłoszenie po terminie co do zasady wywołuje takie same skutki jak jego brak.
Co zrobić, gdy lokal wskazany przez najemcę nie jest już dostępny?
Najemca ma 21 dni od powzięcia wiadomości o utracie możliwości zamieszkania w tym lokalu na wskazanie nowego lokalu i przedstawienie zgody osoby posiadającej do niego tytuł prawny. Brak realizacji tego obowiązku może uzasadniać wypowiedzenie przewidziane w art. 19d ust. 5.
Jaką maksymalną kaucję można ustalić?
Przy najmie okazjonalnym i instytucjonalnym ustawowy limit wynosi sześciokrotność miesięcznego czynszu, liczonego według stawki obowiązującej przy zawarciu umowy. Zwrot następuje w ciągu miesiąca od opróżnienia lokalu, po potrąceniu należności właściciela z tytułu najmu i ewentualnych kosztów egzekucji.
Czy wynajmujący może natychmiast usunąć najemcę na podstawie aktu?
Nie. Po ustaniu najmu musi zostać przeprowadzona odpowiednia procedura, w tym doręczenie żądania opróżnienia, odczekanie ustawowego terminu i uzyskanie klauzuli wykonalności. Egzekucję prowadzi komornik na podstawie tytułu wykonawczego.
Czy najemcy przysługuje lokal socjalny lub pomieszczenie tymczasowe?
Przy prawidłowo zawartym i zgłoszonym najmie okazjonalnym oraz przy najmie instytucjonalnym – nie. Nie stosuje się także ograniczeń wykonywania eksmisji w okresie zimowym. W najmie okazjonalnym najemca jest usuwany do lokalu, który sam wskazał przy zawarciu umowy.
Czym najem instytucjonalny różni się od okazjonalnego?
Przede wszystkim statusem wynajmującego, brakiem obowiązku wskazania innego lokalu i zgłoszenia umowy do urzędu skarbowego oraz dłuższym, 14-dniowym minimalnym terminem w żądaniu opróżnienia. Najem instytucjonalny zawiera podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie wynajmowania lokali.
Czy w najmie instytucjonalnym także potrzebny jest akt notarialny?
Tak. Do umowy najmu instytucjonalnego dołącza się oświadczenie najemcy w formie aktu notarialnego przewidziane w art. 19f ust. 3 ustawy.
Czy można zawrzeć najem okazjonalny na czas nieoznaczony?
Nie. Ten typ najmu jest przewidziany dla umowy zawartej na czas oznaczony nie dłuższy niż 10 lat. Umowa na czas nieoznaczony jest zwykłą umową najmu.
Ile wynosi wynagrodzenie za wymagane oświadczenie notarialne?
Ustawa przewiduje szczególny limit wynagrodzenia notariusza za sporządzenie oświadczenia o poddaniu się egzekucji: nie więcej niż jedna dziesiąta minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 19a ust. 7 i art. 19g ust. 2). W 2026 r. przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł limit wynosi 480,60 zł netto; do kwoty dolicza się podatek VAT. Pozostałe czynności, np. poświadczenie podpisu pod zgodą właściciela innego lokalu, rozlicza się odrębnie według przepisów o taksie notarialnej.
KANCELARIA NOTARIALNA MICHAŁ SMOLSKI · TYCHY
Oświadczenie najemcy w formie aktu notarialnego
Przed sporządzeniem oświadczenia należy ustalić rodzaj najmu, dane stron, oznaczenie lokalu oraz warunki wynikające z umowy. Przy najmie okazjonalnym niezbędne są także informacje o lokalu wskazanym przez najemcę i zgoda osoby uprawnionej.

