Czym jest fundacja rodzinna?
Fundacja rodzinna jest osobą prawną tworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów .
Szczegółowy cel fundacji określa fundator w statucie. Konstrukcja fundacji rodzinnej może służyć w szczególności uporządkowaniu zasad zarządzania majątkiem rodzinnym, zaplanowaniu sukcesji oraz długoterminowemu zabezpieczeniu wskazanych przez fundatora osób.
Majątek
Fundacja może gromadzić składniki majątkowe przekazane przez fundatora oraz inne osoby.
Beneficjenci
Fundator określa osoby lub podmioty, które mogą otrzymywać świadczenia od fundacji.
Sukcesja
Statut pozwala zaprojektować zasady funkcjonowania majątku także po śmierci fundatora.
Kto może być fundatorem fundacji rodzinnej?
Fundatorem może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych .
Jeden lub kilku fundatorów
Fundacja rodzinna ustanawiana w akcie założycielskim może mieć więcej niż jednego fundatora.
Tylko jeden fundator
Fundacja rodzinna ustanawiana w testamencie może mieć tylko jednego fundatora.
Jak założyć fundację rodzinną – krok po kroku
Ustanowienie fundacji
Akt założycielski albo testament w formie aktu notarialnego.
Statut
Fundator ustala statut fundacji rodzinnej w formie aktu notarialnego.
Spis mienia
Sporządzany jest spis mienia wnoszonego do fundacji rodzinnej.
Organy
Ustanawia się organy wymagane przez ustawę oraz statut.
Fundusz założycielski
Minimalna wartość funduszu wynosi 100 000 zł.
Rejestracja
Fundacja zostaje wpisana do Rejestru Fundacji Rodzinnych.
Akt założycielski albo testament
Oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej może zostać złożone w akcie założycielskim albo w testamencie.
Akt założycielski
Fundator składa przed notariuszem oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej.
Testament
Fundator może również ustanowić fundację rodzinną w testamencie.
Z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu powstaje fundacja rodzinna w organizacji.
Statut fundacji rodzinnej
Statut jest podstawowym dokumentem określającym sposób funkcjonowania fundacji rodzinnej. Ustala go fundator, a statut sporządza się w formie aktu notarialnego.
Statut określa między innymi:
- nazwę fundacji rodzinnej,
- siedzibę fundacji rodzinnej,
- szczegółowy cel fundacji,
- beneficjenta albo sposób jego określenia oraz zakres przysługujących mu uprawnień,
- zasady prowadzenia listy beneficjentów,
- zasady, w tym szczegółowy tryb, zrzeczenia się uprawnień przez beneficjenta,
- czas trwania fundacji, jeżeli jest oznaczony,
- wartość funduszu założycielskiego,
- zasady powoływania i odwoływania oraz uprawnienia i obowiązki członków organów fundacji rodzinnej,
- zasady reprezentacji fundacji rodzinnej przez zarząd albo inne organy w przypadkach wskazanych w ustawie,
- podmiot uprawniony do zatwierdzenia czynności zarządu fundacji rodzinnej w organizacji,
- co najmniej jednego beneficjenta uprawnionego do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów,
- zasady zmiany statutu,
- przeznaczenie mienia fundacji rodzinnej po jej rozwiązaniu, w tym beneficjenta uprawnionego do tego mienia w związku z rozwiązaniem fundacji.
Co jeszcze można uregulować w statucie?
Statut może dodatkowo określać między innymi zasady współpracy organów, szczególne okoliczności rozwiązania fundacji, wytyczne dotyczące inwestowania jej majątku oraz możliwość utworzenia jednostek terenowych.
Fundusz założycielski i spis mienia
wartości funduszu założycielskiego
Fundator wnosi do fundacji rodzinnej mienie na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości określonej w statucie, nie niższej niż 100 000 zł.
Spis mienia
Fundator sporządza spis mienia wnoszonego do fundacji rodzinnej na pokrycie funduszu założycielskiego, a po jej utworzeniu zarząd aktualizuje spis i odpowiada za jego aktualność.
W spisie mienia zamieszcza się między innymi:
- osobę wnoszącą dany składnik mienia,
- rodzaj każdego składnika mienia,
- wartość składnika według stanu i cen z chwili jego wniesienia,
- wartość podatkową składnika,
- informacje o aktualnych proporcjach przypadających na poszczególnych fundatorów oraz fundację rodzinną.
Fundacja ustanawiana aktem
Fundusz założycielski powinien zostać wniesiony przed wpisaniem fundacji do rejestru.
Fundacja ustanawiana testamentem
Fundusz może zostać wniesiony w terminie dwóch lat od dnia wpisania fundacji do rejestru.
Kto może być beneficjentem fundacji rodzinnej?
Fundator określa beneficjentów oraz przysługujące im prawa. Beneficjent nie musi być członkiem rodziny fundatora.
Osoba fizyczna
Beneficjentem może być wskazana przez fundatora osoba fizyczna.
Fundator
Beneficjentem fundacji rodzinnej może być również sam fundator.
Organizacja pozarządowa
Beneficjentem może być również wskazana w ustawie organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego.
Świadczenia dla beneficjentów mogą obejmować między innymi środki pieniężne, rzeczy lub prawa albo możliwość korzystania z określonych składników majątku fundacji.
Organy fundacji rodzinnej
Zarząd
Prowadzi sprawy fundacji i ją reprezentuje, realizuje jej cele, prowadzi listę beneficjentów oraz wykonuje świadczenia na ich rzecz.
Zgromadzenie beneficjentów
Tworzą je beneficjenci, którym statut przyznał prawo uczestnictwa w zgromadzeniu.
Rada nadzorcza
Może zostać ustanowiona przez fundatora i sprawuje nadzór nad działalnością zarządu.
Jeżeli liczba beneficjentów przekracza 25 osób, ustanowienie rady nadzorczej jest obowiązkowe.
Szczególna czynność między fundacją a członkiem zarządu
O dokonaniu takiej czynności notariusz każdorazowo zawiadamia sąd rejestrowy.
Szczególny wymóg nie dotyczy realizacji świadczeń przysługujących beneficjentowi będącemu zarazem członkiem zarządu.
Rejestr Fundacji Rodzinnych
Rejestr Fundacji Rodzinnych prowadzi obecnie Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.
Wniosek o pierwszy wpis składa się na urzędowym formularzu RFR-W wraz z wymaganymi załącznikami.
Fundacja ustanowiona aktem
Zgłoszenia fundacji do rejestru dokonuje fundator.
Fundacja ustanowiona testamentem
Zgłoszenia dokonuje zarząd, a zgłoszenie podpisują wszyscy członkowie zarządu.
Jakie dane zawiera zgłoszenie?
Dane wymagane przy pierwszym zgłoszeniu – art. 114 ust. 3 ustawy
- nazwa fundacji rodzinnej, jej siedziba i adres,
- wysokość funduszu założycielskiego,
- dane członków zarządu, ich adresy do doręczeń oraz sposób reprezentacji,
- dane członków rady nadzorczej oraz ich adresy do doręczeń – jeżeli rada została ustanowiona,
- dane beneficjentów wchodzących w skład zgromadzenia beneficjentów,
- imię i nazwisko oraz adres do doręczeń fundatora, jeżeli fundator jest uprawniony do powołania zarządu,
- czas trwania fundacji rodzinnej, jeżeli jest oznaczony.
Informacja o przedmiocie działalności gospodarczej nie należy do katalogu art. 114 ust. 3. Jeżeli fundacja prowadzi działalność gospodarczą, odpowiednie dane zgłasza się przy użyciu formularza RFR-WM.
Następuje to, jeżeli:
- fundacja nie została zgłoszona do rejestru w terminie sześciu miesięcy od sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu,
- albo postanowienie sądu rejestrowego odmawiające zarejestrowania fundacji stało się prawomocne.
Dokumenty do rejestracji fundacji rodzinnej
Trzeba odróżnić dokumenty wynikające bezpośrednio z ustawy od dodatkowych dokumentów i formularzy wymaganych obecnie w praktyce sądu rejestrowego.
Dokumenty wynikające z ustawy
- akt założycielski fundacji rodzinnej albo protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu, w którym ustanowiono fundację rodzinną,
- statut fundacji rodzinnej,
- przy fundacji ustanowionej aktem założycielskim – oświadczenie fundatora o wniesieniu mienia na pokrycie funduszu założycielskiego w kwocie określonej w statucie,
- przy fundacji ustanowionej w testamencie – oświadczenie członków zarządu, że fundusz założycielski zostanie wniesiony w terminie dwóch lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru,
- dowód ustanowienia organów fundacji rodzinnej z wyszczególnieniem ich składu osobowego, jeżeli skład organów nie wynika ze statutu,
- wymagane zgody na pełnienie funkcji członka organu fundacji rodzinnej.
Oświadczenia o zgodzie i adresy do doręczeń
Odrębnego oświadczenia o zgodzie nie trzeba dołączać, jeżeli zgoda wynika już w sposób przewidziany w art. 120 ustawy – między innymi gdy osoba podlegająca wpisowi sama podpisuje wniosek, udzieliła pełnomocnictwa do jego złożenia albo jej zgoda została wyrażona w odpowiednim protokole lub statucie.
Jeżeli adres do doręczeń takiej osoby znajduje się poza obszarem Unii Europejskiej, należy wskazać pełnomocnika do doręczeń w Polsce.
Aktualna praktyka Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim
- spis mienia,
- oświadczenia o zgodzie osób powołanych do poszczególnych organów,
- oświadczenie fundatora o pochodzeniu mienia na pokrycie funduszu założycielskiego, jeżeli fundator pozostaje w związku małżeńskim,
- zaświadczenia o niekaralności członków zarządu,
- zaświadczenia o niekaralności członków rady nadzorczej, jeżeli rada została ustanowiona,
- dowód uiszczenia opłaty sądowej.
Powyższe pozycje należy odróżnić od zamkniętego katalogu załączników wskazanego bezpośrednio w art. 114 ust. 4 ustawy. Są one obecnie wskazywane przez sąd jako element praktyki rejestrowej.
Formularze
Co dzieje się po wpisie fundacji do rejestru?
Z chwilą wpisu fundacja rodzinna uzyskuje osobowość prawną i wstępuje w prawa i obowiązki fundacji rodzinnej w organizacji.
Aktualizacja danych
Fundacja zgłasza wymagane dane oraz ich zmiany niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od zdarzenia uzasadniającego wpis, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Sprawozdawczość
Fundacja prowadzi księgi rachunkowe oraz sporządza wymagane sprawozdania finansowe.
Audyt
Ustawa przewiduje okresowy audyt działalności i zarządzania majątkiem fundacji rodzinnej.
Jeżeli sprawozdanie finansowe fundacji podlega badaniu na podstawie ustawy o rachunkowości, audyt fundacji rodzinnej przeprowadza się corocznie przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego.
Fundacja a wcześniejsze zobowiązania fundatora
Fundacja rodzinna – najczęstsze pytania
Ile wynosi minimalny fundusz założycielski fundacji rodzinnej?
Minimalna wartość mienia wniesionego na pokrycie funduszu założycielskiego wynosi 100 000 zł.
Czy fundacja rodzinna może mieć kilku fundatorów?
Tak. Fundacja ustanawiana aktem założycielskim może mieć więcej niż jednego fundatora. Fundacja ustanawiana w testamencie może natomiast mieć tylko jednego fundatora.
Czy statut fundacji rodzinnej wymaga aktu notarialnego?
Tak. Statut fundacji rodzinnej sporządza się w formie aktu notarialnego.
Czy beneficjentem może być sam fundator?
Tak. Ustawa dopuszcza, aby fundator był jednocześnie beneficjentem fundacji rodzinnej.
Czy każdy beneficjent uczestniczy w zgromadzeniu beneficjentów?
Nie. W zgromadzeniu uczestniczą tylko beneficjenci, którym statut przyznał takie uprawnienie.
Jak beneficjent może zrzec się swoich uprawnień?
Zrzeczenie się uprawnień wymaga formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. Zrzeczenie się wszystkich uprawnień oznacza również zrzeczenie się statusu beneficjenta.
Czy rada nadzorcza jest obowiązkowa?
Nie zawsze. Fundator może ustanowić ją w statucie. Jeżeli jednak liczba beneficjentów przekracza 25 osób, rada nadzorcza jest obowiązkowa.
Czy członek zarządu może być jednocześnie członkiem rady nadzorczej?
Nie. Ustawa wyłącza możliwość jednoczesnego pełnienia obu tych funkcji.
Gdzie rejestruje się fundację rodzinną?
Według obecnie obowiązujących przepisów Rejestr Fundacji Rodzinnych prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.
Kiedy fundacja rodzinna uzyskuje osobowość prawną?
Z chwilą wpisu do Rejestru Fundacji Rodzinnych. Wcześniej funkcjonuje jako fundacja rodzinna w organizacji.
Ile czasu jest na zgłoszenie fundacji do rejestru?
Fundacja powinna zostać zgłoszona w terminie sześciu miesięcy od sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu.
Czy działalność fundacji rodzinnej podlega audytowi?
Tak. Audyt przeprowadza się co najmniej raz na cztery lata. Jeżeli sprawozdanie finansowe fundacji podlega ustawowemu badaniu, audyt fundacji przeprowadza się corocznie przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego.
Czy fundacja odpowiada za zobowiązania fundatora?
Fundacja odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed ustanowieniem fundacji, w tym za obowiązki alimentacyjne, z ograniczeniem odpowiedzialności wynikającym z ustawy.
Przygotowanie fundacji rodzinnej
Przed ustanowieniem fundacji rodzinnej warto ustalić nie tylko skład przekazywanego majątku, ale przede wszystkim cele fundacji, krąg beneficjentów, zasady spełniania świadczeń, sposób powoływania organów, zasady zarządzania majątkiem oraz rozwiązania sukcesyjne, które mają obowiązywać również w kolejnych pokoleniach.

